Chú Hỏa là ai? Giải mã danh xưng và tiểu sử ngắn gọn
Chú Hỏa là tên dân gian của thương gia gốc Hoa nổi tiếng ở Sài Gòn cuối thế kỷ XIX — người thường được biết bằng phiên âm Phúc Kiến là Hui Bon Hoa, và tên Hán là Huỳnh Văn Hoa (黃文華) (sinh 1845, mất 1901).
Về tên gọi
Hui Bon Hoa là cách ký âm theo phương ngữ Phúc Kiến của tên Hán Huỳnh Văn Hoa, và khi nhập tịch Pháp ông còn dùng tên Pháp Jean Baptiste Hui Bon Hoa; chính từ các tên này người Việt quen gọi ông là Chú Hỏa.
Có nguồn ghi chép rằng một số tài liệu Việt hóa tên này thành Hứa Bổn Hòa (許本華), nhưng nhiều nhà nghiên cứu và người Hoa sống lâu ở Sài Gòn–Chợ Lớn cho rằng cách đặt tên đó là suy diễn từ âm "Hui Bon Hoa" chứ không phải là tên Hán thường thấy trong tư liệu Trung Hoa của thời kỳ đó.
Tiểu sử tóm tắt
- Sinh khoảng 1845, người làng Văn Tang (Phúc Kiến), di cư sang Nam Kỳ giữa thế kỷ XIX và đến Sài Gòn lập nghiệp khi còn trẻ.
- Khởi nghiệp bằng nhiều nghề, nổi tiếng với giai thoại gánh ve chai thời đầu, sau đó tham gia kinh doanh tiệm cầm đồ, bất động sản và xây dựng; trở thành một trong những đại phú hộ nổi tiếng ở Sài Gòn cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX.
- Mất năm 1901; tài sản và công nghiệp gia tộc do các con, trong đó có Huỳnh Trọng Huấn, tiếp quản và phát triển dưới tên gia đình Hui Bon Hoa.
Ghi chú về nguồn gốc thông tin
Nhiều ghi chép lịch sử và truyền miệng ở Sài Gòn–Chợ Lớn đều khẳng định mối liên hệ giữa tên Hán Huỳnh Văn Hoa và phiên âm Hui Bon Hoa, đồng thời lưu truyền những câu chuyện về xuất thân nghèo khổ, tấm gương cần cù và hoạt động kinh doanh, từ thiện của ông.
Kết luận ngắn
Chú Hỏa = Hui Bon Hoa = Huỳnh Văn Hoa — một thương gia Hoa kiều nhập cư, trở thành đại phú hộ Sài Gòn (1845–1901); tên Hứa Bổn Hòa là cách Việt hóa dựa trên phiên âm nhưng không phải nhất thiết là tên Hán gốc được tìm thấy trong nguồn chữ Hán đương thời.
